Trkiyede Sigortaclk

Türkiye’ de 19. yüzyln ikinci yarsndan önce sigortaclktan söz etmek pek mümkün deildir. Baz Anadolu köylerinde bu tarihten önce gereksinme halinde yardm salamak, halkn urayaca zarar karlamak amacyla sendikalar kurulduu, esnaf kurulularnn ölüm ve hastalk durumlarnda üyelerine yardm amacyla örgütlendikleri bilinmekteyse de bunlar gerçek anlamda sigorta olmayp, güvenlik, yardmlama, sosyal dayanma düüncesi ile oluturulmu kurululard. Bunlar da birkaç köye özgü kalm, Anadolu’ ya yaylarak bir gelime gösterememilerdi.R32;R32;Avrupa’daki sigorta konusunda kaydedilen önemli gelimelere karn, Osmanl toplumunun sosyal özellikleri, dini ortam, mali düzen, buradaki geliimi engelliyordu. 19. yüzyln ikinci yarsnda meydana gelen yangnlar ve bunlarn sonucunda uranlan büyük hasarlar, sigorta hakkndaki olumsuz düünceler üzerinde az da olsa etki yapt ve sigortann domasna neden oldu. Özellikle 1870 yaznda Beyolu’ndaki yangnda ( Büyük Pera Yangn ) çok sayda iyeri, ev, cami ve kilisenin yanmas, bu bölgede de daha çok yabanc ve yabanclarla ilikide olan zenginlerin oturmas sigortann gelime sürecini hzlandrd.

1872 ylnda ngiliz sigorta irketleri, açtklar temsilciliklerle Türkiye’ de ilk sigortaclk faaliyetlerini balattlar. ngilizler’ den sonra Franszlar da Türkiye’ ye ilgi gösterdiler ve 1878 ylnda ilk Fransz irketi faaliyetlerine balad. Bundan sonra Alman, talyan, sviçre gibi yabanc ülkelerin sigorta irketlerinin çalmalar ile sigortaclk genilemeye balad. Bu irketler duyulan gereksinimi karlamakla beraber, o tarihlerde sigorta irketlerinin kuruluunu ve sigorta faaliyetini düzenleyen devlet denetimini öngören kanunlarn, hatta bu konuya deinen bir hükmün dahi bulunmay nedeniyle tamamen denetimsiz bir biçimde çalyorlar, diledikleri gibi hareket edip, merkezlerinden aldklar talimatlarla ilem yapyorlard. Poliçelerini ngilizce veya Franszca düzenliyorlar, anlamazlk durumunda da dava mercii olarak Londra mahkemelerini veya ilgili irket merkezinin bulunduu yerel mahkemeleri gösteriyorlard. Diledikleri zaman sigorta poliçelerini iptal ediyorlard.

Böylece hukuki mevzuat ve denetimden yoksun, tamamen yabanclara özgü bir çalma alannda ilk yllar sigorta irketleri adlarn duyurmak, sigorta düüncesinin yaylmasn salayarak portföylerini geniletmek amacyla vaatlerini yerine getirip, hasar ödemede dürüst davrandlar. Ancak zaman geçtikçe, sigortaclarn istedikleri gibi çalmalar ve Kapitülasyonlarn kendilerine salad geni olanaklar kullanabilmeleri, bu irketlere Türkiye’ de kolaylkla çok para kazanabilecei izlenimini verdi. Bu durum, ksa zamanda çok fazla sigorta irketinin çalmasna, sigorta ahlaknn bozulmasna, haksz rekabet ve ekspertiz suistimallerine yol açt. Dürüst tüccarlar bundan olumsuz yönde etkilenmelerine ramen hiçbir denetim olmay yüzünden sigorta irketleri uzun süre en normal yangn hasarlarn bile ödemekten kaçnp, sigortallarn hak ve hukukunu hiçe sayan bir biçimde davranmay sürdürdüler.

Bu ortam içinde 1893 ylnda Osmanl Umum Sigorta irketi ilk yerli sigorta irketi olarak çalmaya balad. Bunu izleyen yllarda sigortacln düzene sokulabilmesi için yabanc irketler arasnda birlikte hareket etme eilimi belirdi. 12 Temmuz 1900 tarihinde 43 tanesi yabanc olmak üzere 44 sigorta irketi bir araya gelerek sabit bir yangn tarifesi belirlediler. Bu Türkiye’ deki ilk tarifeydi.

Tarife ile birlikte, Yangn Sigorta irketleri’nin Sendikas adnda bir örgütün oluturulmas ve sürekli bir denetim kurulunun bulunmas karar alnd. Londra’ da bulunan Fire Office Committee’nin emirleriyle çalmalarn yürüten sendika tarafndan, yangnlara zamannda yetierek büyümesini önlemek, yangnn nedenlerini aratrmak üzere Fasman adl bir örgüt kuruldu. Denetim mekanizmas ve içerii gelitirildi.

Sendikann bu olumlu çalmalarna ramen çalan irketlerin tamam sendikaya girmediler ve haksz rekabet yapmaya, alnan kararlarn tersine davranmaya devam ettiler. 1908 ve 1914 yllarnda kanunlarda yaplan deiiklerle yabanc irketler kontrol altna alnmaya çalld. 1914 ylndaki kanunla yabanc irketler teminat göstermeye ve vergi vermeye zorunlu tutuldular. Sendikann ad ise “ Türkiye’ de Çalan Sigorta irketleri “ olarak deitirildi. Bu yeniliklerle yabanc irketler Türkler ile ortaklk kurma yoluna gittiler.

Böylece Cumhuriyetin ilanna kadar tümü yerli sermaye ve teknisyenlerle iletilen bir sigorta kuruluu bulunmad görülmektedir.R32;R32;Cumhuriyetin ilanyla birlikte sigorta alannda gerek yasal, gerekse kurumlama açsndan büyük admlar atld. 1924 ylnda Türkçe’yi kullanma zorunluluu getiren yasa ile, poliçelerin ngilizce ve Franszca düzenlenmesine son verildi ve ayn yl Sigortaclar Kulübü kuruldu. 1927 ylnda Sigortacln ve Sigorta irketlerinin Tefti ve Murakabesi hakkndaki kanun yürürlüe girdi. Yerli ve yabanc sigorta irketlerinin denetlenmesi, döviz çknn önlenmesi amacn tayan bu kanunun çkyla sigortaclk gelimeye, yerli sermaye ile kurulan irketlerin says artmaya balad. Bunu izleyen iki yl boyunca gerekli hazrlk ve incelemelerin yaplmas sonucu iletme hakknn T. Bankas A’ ye ait olaca bir anonim irket kurulmasna karar verildi. Böylece 1929 ylnda Milli Reasürans T.A. faaliyete geçti. Bu tarihten itibaren Türkiye’ de reasürans tekeli balad ve ülkedeki yerli - yabanc bütün sigorta irketleri topladklar primlerin bir ksmn Milli Reasürans’ a devretmeye zorunlu tutuldu. Hemen hemen dünyada kurulan ilk reasürans tekeli olan Milli Re. önce çeitli tepkiler gördüyse de suistimalleri önlemek, haksz rekabetin kakmasn ve ödemelerin zamannda yaplmasn salamak gibi yanlaryla Türk sigortaclnn gelimesinde olumlu rol oynad, halkn sigortaya olan güvenini arttrd.

Bu gelimelerin paralelinde 1939 ylnda sigorta irketleri Ticaret Bakanl’na baland. Sigorta sektörünü ciddi bir biçimde ele alan 7397 sayl Sigorta Murakabe Kanunu ise 1959 ylnda yürürlüe girdi. 1987 ylnda yürürlüe giren 3379 sayl yasa ile 7397 sayl yasada, yasal alandaki boluklar doldurmak, sigorta irketlerini mali yönden gelitirmek ve sigorta araclarnn durumunu yeniden düzenlemek amacyla önemli ve köklü deiikler yapld. Bu kanun, sigorta ile ilgili organlar ve faaliyetlerini düzenleyen yönetmelikler çkarlmasn öngörüyordu. Sigorta irketleri Hazine ve D Ticaret Müstearl’ na balanarak mali yapnn bir parças olarak kabul edildiler. 1 Mays 1990 tarihinden itibaren Kaza Sigortalar ( zorunlu sigortalar hariç ), Mühendislik Sigortalar ile Zirai Sigortalarda; 1 Ekim 1990 tarihinden itibaren de Yangn ve Nakliyat sigortalarnda da Serbest Tarife Sistemine geçildi.

Zaman içerisinde yeni kurulan sigorta irketlerinin says artarken, sigorta taleplerinin ayn ölçüde artmamas, ayrca prim tahsilatnda yaanan sorunlar dolaysyla, 1993 ylndan itibaren çkarlan Kanun Hükmünde Kararnameler ile 7397 sayl Kanunda birtakm düzenlemelere gidilmesi ihtiyac duyuldu. 1 Ocak 1995 tarihinden itibaren sigorta primlerinin tahsili sorununa çözüm getirilmesi amacyla, primlerin acente cari hesaplar üzerinden takibi sistemi yürürlükten aldrlarak, poliçe baznda takip sistemi uygulamaya konuldu.

1999 depremlerini takiben 2000 ylnda meskenler için zorunlu hale getirilmi bulunan deprem sigortalarn yürütmek üzere tesis edilen "Doal Afet Sigortalar Kurumu" (ksaca DASK) Pool'u tesis edilerek yönetimi be yllk bir süre ile bu konuda deneyimli Millî Reasürans TA’ye verildi. Dier taraftan Türkiye'de 23.07.1927 tarih ve 1160 sayl Yasa ile ekillendirilmi zorunlu reasürans devri 31.12.2001'de sona erdi.

28 Mart 2001 tarihinde kabul edilen “Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatrm Sistemi Kanunu” ile kurulan bireysel emeklilik sistemi  27 Ekim 2003 ylnda faaliyete geçti.

14 Haziran 2005 tarihinde 5363 sayl "Tarm Sigortalar Kanunu" çkarlm ve bu kanun kapsamnda Sigorta Havuzu (TARSM) kurulmutur. Bu Havuza ilikin tüm i ve ilemler, bu havuza katlan sigorta irketlerinin eit hisselerle ortak olduklar Tarm Sigortalar Havuz letmesi A tarafndan yürütülmektedir.

Trafik Sigortas Bilgi Merkezi (TRAMER) 16.12.2003 tarih ve 25318 sayl Resmi Gazetede yaymlanan Trafik Sigortas Bilgi Merkezi Yönetmelii ile kurulmutur. Trafik sigortas üretimi gerçekletiren bütün sigorta irketlerinin 01/01/2003 tarihinden itibaren tüm poliçe bilgileri ve bunlarn hasar ve ödeme kaytlar TRAMER sistemine transfer edilmi olup, yeni üretilen poliçeler ve hasar kaytlar günlük olarak transfer edilmektedir. 

5684 sayl Sigortaclk Kanunu 14 Haziran 2007 tarihinde Resmi Gazete'de yaymlanarak yürürlüe girmitir. Bu gelimenin ardndan 2008 ylnda Sigortaclk Kanununun getirdii yeni tanm ve uygulamalarla ilgili ikincil mevzuat düzenlemeleri üzerindeki çalmalar tamamlanmtr.

Sigorta Bilgi Merkezi 9 Austos 2008 tarihinde 26962 sayl Resmi Gazete' de yaymlanan yönetmelikle faaliyetine balamtr. SBM nezdinde kurulan alt bilgi merkezleri, Trafik Sigortalar Bilgi Merkezi (TRAMER), Salk Sigortas Bilgi Merkezi (SAGMER), Hayat Sigortas Bilgi Merkezi (HAYMER) ve Sigorta Hasar Takip Merkezi (HATMER) kurulmulardr.

Austos 2011 tarihi itibariyle 63’ü sigorta, 2’si reasürans olmak üzere 65 irket Birliimize üyedir. Halihazrda 5 irket aktif olarak yeni sigorta ve reasürans sözlemesi yapmamakta, toplam 59 sigorta ve 1 reasürans irketi faaliyette bulunmaktadr. 59 sigorta irketinden 53’ü özel, 6’s kamu irketi, 44’ü Türkiye’de kurulu yabanc ortakl irkettir. irketlerin 7’si hayat, 16’s hayat/emeklilik, 36’s hayat-d irkettir.

Türkiye’de kurulu reasürans irketi says ise 2’dir. Ancak bunlardan bir tanesinin prim üretimini bulunmadndan faal reasürans irket says 1’dir.